Toplumsal Hareketlerin Örgütsel Haritası: SOMOS Veri Seti Açık Erişimde
Enstitümüz bünyesinde, Dr. Öğr. Üyesi M. Fuat Kına’nın yürütücülüğünde gerçekleştirilen SOMOS Projesi kapsamında hazırlanan veri seti açık erişime sunuldu. Projede, Türkiye’de Twitter/X üzerinde faaliyet gösteren 12.753 toplumsal hareket örgütü tespit edilerek kapsamlı bir veri setinde bir araya getirildi.
Adını İngilizce “Social Movements and Organized Struggle” ifadesinin baş harflerinden alan SOMOS Projesi’nde ekibimiz, toplumsal hareketleri yalnızca protestolar ve kamuoyunda görünür hâle gelen olaylar üzerinden ele almak yerine bu eylemlerin arkasındaki örgütlere odaklandı. Böylece toplumsal hareket alanının örgütsel yapısını, ideolojik çeşitliliğini, taleplerini ve coğrafi dağılımını birlikte incelemeye imkân veren bir veri seti elde edildi.
Protestolardan Örgütlere Uzanan Bir Araştırma
Toplumsal hareketlerle ilgili dijital araştırmalar çoğunlukla protestoların ne zaman ve nerede gerçekleştiğine odaklanıyor. Ancak bu olayların arkasındaki örgütleri ülke ölçeğinde bir araya getiren kapsamlı kaynaklar oldukça sınırlı kalıyor.
Projenin temel yaklaşımı, yalnızca belirli protestoları veya önceden seçilmiş anahtar kelimeleri takip etmek yerine, toplumsal hareketlerin sürekliliğini sağlayan örgütleri araştırmanın merkezine yerleştirdi. Araştırma, önceden bilinen hareketlerden, kavramlardan veya protesto olaylarından yola çıkmak yerine geniş bir kullanıcı evrenini aşamalı olarak taradı. Böylece kamuoyunda daha az görünür olan, farklı kavramlar kullanan ya da büyük protesto olaylarıyla gündeme gelmeyen toplumsal hareket örgütleri de araştırma kapsamında görünür hâle geldi. Bu bütüncül yaklaşım, anahtar kelime ve olay odaklı veri toplama çalışmalarında öngörülemeyen aktörlerin veri dışında kalması riskini azaltarak Türkiye’deki toplumsal hareket alanına ilişkin daha kapsamlı ve sistematik bir tablo oluşturulmasını sağladı
Örgütler Beş Temel Başlıkta Sınıflandırıldı
SOMOS veri setindeki örgütler; örgütsel yapı, ideolojik yönelim, hareket kapsamı, mücadele edilen eşitsizlik alanı ve coğrafi konum olmak üzere beş temel başlıkta sınıflandırıldı. Böylece siyasi partilerden sendikalara, derneklerden yurttaş kolektiflerine, öğrenci oluşumlarından meslek örgütlerine kadar farklı yapılardaki örgütler karşılaştırmalı olarak incelenebiliyor.
Çalışmanın sonuçları, Türkiye’deki toplumsal hareket alanının farklı örgütlenme biçimlerini bir arada barındırdığını gösterdi. Veri setinde taban örgütlenmesine dayanan siyasi partiler yüzde 27,3 ile en geniş grubu oluşturdu. Dernekler ve yurttaş kolektifleri yüzde 17,3’er, sendikalar ise yüzde 13,1 oranında temsil edildi.
Sınıf Temelli Taleplerin Kapsamı
Projenin dikkat çeken sonuçlarından biri de sınıfla ilgiliydi. Faaliyet yürüttüğü temel eşitsizlik alanı belirlenebilen 6.109 örgütün yüzde 64,7’sinin sınıf eksenli taleplerle hareket ettiği görüldü. Bununla birlikte, farklı ideolojilerden çok sayıda örgütün sınıf eksenli faaliyet gösterdiği tespit edildi. Talepler içerisinde ücretler, çalışma koşulları, kamu çalışanlarının hakları ve mesleki temsil gibi başlıklar gözlemlendi.
SOMOS Projesi IC2S2 2026’da Tanıtıldı
Projenin yöntemi ve bulguları, Enstitümüz araştırma görevlilerinden Helin Yaren Ekmen tarafından 12. Uluslararası Hesaplamalı Sosyal Bilimler Konferansı’nda (IC2S2 2026) tanıtıldı. Ekmen, SOMOS ekibi adına gerçekleştirdiği “From Events to Organizers: Detecting Social Movement Organizations through Population-First, Human-in-the-Loop LLM Inference” başlıklı paralel konuşmada, projenin protesto olayları yerine örgütleri merkeze alan yaklaşımını ve insan denetimli büyük dil modeli kullanımını anlattı.
Kolektif Bir Araştırma Süreci
SOMOS, farklı aşamalarda çok sayıda araştırmacının katkı sunduğu kolektif bir çalışma olarak yürütüldü. Projede Reyta Akdeniz, Helin Yaren Ekmen, Ali Cebe, Ayşenur Çukur, Rabia Avran, Ayşe Merve Kosova, Hüsnü Berk Gündüz, Mehmet Ali Karataş ve Alp Ata Türkoğlu görev aldılar.
Ekip; veri toplama, hesapların kontrol edilmesi, anotasyon kurallarının hazırlanması, manuel kodlama, model sonuçlarının doğrulanması ve bulguların değerlendirilmesi aşamalarında birlikte çalıştı.
Veri Seti ve Anotasyon Kılavuzu Açık Erişimde
SOMOS veri seti, kalıcı DOI kaydıyla Harvard Dataverse üzerinden açık erişime sunuldu. Veri setinin nasıl oluşturulduğunu ve değişkenlerin hangi kurallara göre kodlandığını açıklayan anotasyon kılavuzu ise SOMOS Projesi’nin GitHub sayfasında yayımlandı.
Bu iki açık erişim kaynağı, araştırmacıların veri setini incelemesine, sınıflandırma sürecini değerlendirmesine ve benzer çalışmalar için geliştirilen yöntemsel çerçeveden yararlanmasına imkân sağlıyor.
Bu sayfa Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü tarafından en son 24.08.2026 10:56:40 tarihinde güncellenmiştir.
